Zimą ryzyko wypadków rośnie, a wraz z nim pytania: kiedy potrzebny jest IBWR, a kiedy wystarczy procedura BHP? Ten tekst porządkuje temat zimowych ryzyk, IBWR i przygotowania szkoleń BHP na 2026 rok.

Zimowe ryzyka w pracy – od śliskiej nawierzchni do prac na wysokości

Zima znacząco zwiększa liczbę wypadków przy pracy. Śliska nawierzchnia, oblodzone schody, mróz, ograniczona widoczność i odśnieżanie dachów sprawiają, że codzienne czynności stają się realnym źródłem poważnych urazów.
Pracodawca ma obowiązek zidentyfikować zimowe zagrożenia, ocenić ryzyko i wdrożyć środki zapobiegawcze.

Do najważniejszych zimowych ryzyk należą m.in.:

• poślizgnięcia i upadki na śliskiej nawierzchni,
• wychłodzenie organizmu i odmrożenia,
• upadki z wysokości przy odśnieżaniu dachów i konstrukcji,
• przeciążenia mięśniowo-szkieletowe przy ręcznym odśnieżaniu,
• ryzyko zawalenia się konstrukcji pod ciężarem śniegu.

Kluczowe jest rozróżnienie: czy mamy do czynienia z robotami budowlanymi, czy z innymi pracami szczególnie niebezpiecznymi, bo od tego zależy, czy wchodzi w grę IBWR, czy „wystarczy” dobrze przygotowana dokumentacja BHP.

IBWR – co to jest i gdzie faktycznie obowiązuje?

IBWR (Instrukcja Bezpiecznego Wykonywania Robót) to dokument wywodzący się z przepisów dotyczących robót budowlanych. Jego głównym celem jest:

• opisanie kolejności wykonywania robót,
• wskazanie zagrożeń,
• określenie środków ochrony,
• wyznaczenie odpowiedzialności,
• opisanie postępowania w sytuacjach awaryjnych.

W praktyce IBWR jest wymagany przy:

• robotach budowlanych,
• rozbiórkach,
• pracach montażowych i demontażowych na konstrukcjach,
• innych pracach budowlanych zakwalifikowanych jako szczególnie niebezpieczne.

Istotne: IBWR jest narzędziem typowo „budowlanym”. Nie każdy niebezpieczny proces technologiczny w firmie wymaga IBWR z nazwy.

Kiedy zimą mówimy o IBWR, a kiedy o „zwykłej” dokumentacji BHP?

1. Prace budowlane zimą (np. na budowie):

   • montaż elementów na wysokości,
   • prace na rusztowaniach,
   • odśnieżanie konstrukcji budowlanych w ramach robót budowlanych,

   → tutaj IBWR jest właściwą formą dokumentu, uzupełniającą ocenę ryzyka, plan BIOZ i instrukcje BHP.

2. Prace niebudowlane, ale szczególnie niebezpieczne:

   • odśnieżanie dachów zakładu produkcyjnego lub biurowca,
   • prace serwisowe na dachu,
   • odladzanie ramp i podestów,
   • intensywne ręczne odśnieżanie terenu zakładu,

   → tutaj nie ma formalnego obowiązku stosowania IBWR, natomiast wymagane są:

   • aktualna ocena ryzyka zawodowego,
   • instrukcje BHP dla prac zimowych,
   • procedury organizacji prac szczególnie niebezpiecznych,
   • rejestr prac szczególnie niebezpiecznych oraz nadzór.

Można wykorzystać strukturę IBWR jako narzędzie porządkujące (zwłaszcza w większych firmach), ale należy jasno komunikować, że jest to forma ponadstandardowa, a nie odgórny obowiązek prawny dla każdej pracy w zimie.

Przykładowe omówienia IBWR i robót niebezpiecznych znajdziesz w serwisach branżowych BHP.

Jak krok po kroku podejść do IBWR i dokumentacji zimowej?

Krok 1: Ustal, czy to budowa, czy „tylko” prace niebezpieczne

1. Czy prace mieszczą się w definicji robót budowlanych?
2. Czy prowadzone są w reżimie Prawa budowlanego (inwestycja, budowa, przebudowa, rozbiórka)?
3. Czy występują zadania wyszczególniane jako roboty szczególnie niebezpieczne na budowie?

Jeżeli tak → tworzysz IBWR.
Jeżeli nie → przygotowujesz procedurę BHP / instrukcję / ocenę ryzyka bez używania nazwy IBWR jako obowiązku.

Krok 2: Zimowa analiza ryzyka

1. Zidentyfikuj wszystkie zimowe zagrożenia (śliskość, mróz, wiatr, śnieg).

2. Dodaj je do oceny ryzyka lub zaktualizuj istniejące ORZ.

3. Określ środki profilaktyczne:

   • obuwie antypoślizgowe,
   • odzież ocieplana,
   • systematyczne odśnieżanie,
   • wyznaczanie stref niebezpiecznych,
   • dodatkowe oświetlenie.

Krok 3: Dokumenty zamiast „na wszystko IBWR”

• Ocena ryzyka zawodowego z sekcją „Zimowe ryzyka”.
• Instrukcja BHP dla prac zimowych (odśnieżanie, praca na zewnątrz).
• Procedura prac szczególnie niebezpiecznych (np. odśnieżanie dachów).
• Rejestr prac szczególnie niebezpiecznych z datami, osobami odpowiedzialnymi i podpisami.

Ważna informacja: Dobrze napisana procedura + ORZ + rejestr w wielu przypadkach daje lepszą przejrzystość niż „upchany” IBWR „do wszystkiego”.

Dodatkowa informacja: Systemy takie jak BHPAI mogą generować zarówno klasyczny IBWR (dla budów), jak i uproszczone instrukcje/ procedury dla innych branż.

Szkolenia BHP 2026 – co uwzględnić w programach?

Szkolenia BHP na sezon 2026 powinny:

• mocniej akcentować zimowe ryzyka i ich praktyczne przykłady,
• wyjaśniać różnicę między IBWR a procedurą BHP,
• zawierać case study z realnych zdarzeń: poślizgi, upadki z wysokości, wychłodzenie,
• uczyć pracowników rozpoznawania sytuacji, kiedy mają prawo przerwać pracę,
• wykorzystywać narzędzia cyfrowe i AI (np. symulacje, generowane scenariusze, checklisty).

Dobrą praktyką jest rozdzielenie:

• modułu dla kadry technicznej / kierowników (organizacja, dokumentacja, IBWR),
• modułu dla pracowników fizycznych (praktyczne zasady zachowania, sygnały ostrzegawcze, korzystanie z ŚOI).