Ksylen to jeden z najczęściej używanych rozpuszczalników w polskich zakładach. Powoduje zaburzenia neurologiczne i podrażnienia, a przy przewlekłej pracy może prowadzić do trwałych zmian zdrowotnych.

Ksylen – popularny, ale niebezpieczny rozpuszczalnik

Ksylen (CAS 1330-20-7) to mieszanina trzech izomerów aromatycznych: o-, m- i p-ksylenu.
Jest powszechnie stosowany w:

• lakierniach samochodowych,
• przemyśle meblarskim,
• produkcji farb i klejów,
• zakładach chemicznych,
• drukarniach.

Choć nie jest klasyfikowany jako CMR, należy do substancji o znaczącym wpływie neurologicznym i oddechowym i jest jednym z najczęstszych rozpuszczalników obecnych w NDS-ach w Polsce.

Najważniejsze zagrożenia zdrowotne

Ostre narażenie

• ból i zawroty głowy,
• senność, zmęczenie, dezorientacja,
• podrażnienie oczu i dróg oddechowych,
• nudności, osłabienie,
• zaburzenia równowagi i koordynacji.

Przewlekła ekspozycja

Długotrwała praca z ksylenem może powodować:

• trwałe uszkodzenie układu nerwowego (neuropatie),
• pogorszenie pamięci i koncentracji,
• przewlekłe zapalenie skóry (odtłuszczanie skóry),
• uszkodzenia wątroby i nerek,
• zwiększoną wrażliwość na inne rozpuszczalniki.

Obowiązki pracodawcy

Pracodawca musi:

• wykonać ocenę ryzyka zawodowego z uwzględnieniem działania neurotoksycznego,
• prowadzić pomiary stężeń ksylenów zgodnie z obowiązującym NDS = 100 mg/m³,
• zapewnić skuteczną wentylację lokalną i ogólną,
• ograniczać czas pracy w narażeniu inhalacyjnym,
• zapewnić pracownikom szkolenia dotyczące zagrożeń chemicznych.

Badania profilaktyczne powinny obejmować szczególnie:

• układ nerwowy,
• wątrobę i nerki,
• funkcje oddechowe.

Środki ochrony technicznej i indywidualnej

Ochrona techniczna

• odciągi stanowiskowe,
• kabiny lakiernicze,
• zamknięte systemy mieszania farb,
• ograniczanie ilości otwartych pojemników.

ŚOI

• filtry przeciwgazowe typu A lub A-P3,
• rękawice odporne na rozpuszczalniki (nitryl, neopren),
• gogle ochronne,
• odzież chroniąca przed kontaktem ze skórą.

Przy wysokich stężeniach lub pracach w przestrzeniach zamkniętych – maski pełnotwarzowe lub aparaty powietrzne.

Gdzie najczęściej występuje narażenie?

• lakiernie samochodowe,
• drukarnie i zakłady poligraficzne,
• produkcja mebli,
• warsztaty malarskie,
• przemysł chemiczny i tworzyw sztucznych.